Schiphol schendt portretrecht van flying doctor en AVG

Schiphol heeft het portretrecht van één van de 'flying doctors' van stichting Amref Flying Doctors geschonden, aldus de Haarlemse kantonrechter. Daarnaast is de rechter van oordeel dat Schiphol de AVG heeft geschonden, een rechtsinstrument dat steeds vaker naast het portretrecht wordt ingeroepen.

Amref Flying Doctors leidt zorgverleners op om de gezondheidszorg in Afrika naar een hoger niveau te tillen. Daarnaast biedt de stichting basiszorg en geeft zij voorlichting. Eind 2016 is de stichting een samenwerking aangegaan met Schiphol, in de vorm van een sponsoringsovereenkomst.

Op grond van die sponsoringsovereenkomst verschaft Schiphol gedurende drie jaar gratis publiciteit aan de stichting, met name in vorm van billboards die voor reizigers zichtbaar zijn in de terminals. Op deze billboards zijn flying doctors afgebeeld die het opleidingsprogramma van Amref hebben gevolgd. Eén van die flying doctors trekt echter aan de bel, en beroept zich voor de Haarlemse kantonrechter op haar portretrecht.

Portret in een online artikel

Bijzonder is dat het in deze zaak niet gaat om de billboards, maar om een online artikel over het impactbeleid van Schiphol. Schiphol had namelijk in 2018 al toegezegd het portret van eiseres niet meer te zullen gebruiken op de billboards, maar deed dat vervolgens toch nog een keer in een online artikel over de hulp die Schiphol biedt aan goede doelen, waaronder Amref Flying Doctors.

Eén dag na de publicatie van het artikel wijst de stichting erop dat de foto van eiseres niet gebruikt had mogen worden. Nadat de foto ruim 24 uur online heeft gestaan, vervangt Schiphol de foto voor het portret van een andere flying doctor'

In mei 2019 raakt eiseres alsnog op de hoogte van het feit dat haar portret tijdelijk is gebruikt voor het artikel van Schiphol, in weerwil van de toezegging dat haar portret niet meer zou worden gebruikt. Om die reden vordert zij €23.000 aan schadevergoeding. Daartoe beroept zij zich op twee grondslagen, namelijk (I) schending van haar portretrecht en (II) schending van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).

Schending van het portretrecht

Aangezien eiseres geen toestemming heeft gegeven voor het gebruik van haar portret, kan zij zich daar op grond van artikel 21 Auteurswet bij aanwezigheid van een 'redelijk belang' tegen verzetten. Een redelijk belang kan gelegen zijn in de persoonlijke levenssfeer, maar kan ook betrekking hebben op commerciële belangen.

In dit geval spelen beide soorten belangen een rol, maar ligt de nadruk op de persoonlijke levenssfeer. De kantonrechter overweegt dat eiseres uit hoofde van de eerdere billboard-campagne weliswaar een zekere bekendheid geniet, maar dat ook bekende personen een legitiem privacybelang hebben. En op grond van het in auteursrechtelijk Nederland welbekende Discodanser-arrest, heeft men een redelijk privacybelang om zich te verzetten tegen gebruik van een portret in reclameuitingen, zoals het promotieartikel van Schiphol.

Daartegenover staat het belang van Schiphol op vrijheid van meningsuiting, dat in dit geval onvoldoende zwaar weegt. Doel van het online artikel was niet om het publiek van informatie te voorzien, maar om reclame te maken voor het impactbeleid van Schiphol.

Ook reclame valt onder de vrije meningsuiting, maar reclame-uitingen genieten nog altijd minder bescherming dan wezenlijke bijdragen aan een maatschappelijk debat. Bovendien was het niet nodig om juist het portret van eiseres te gebruiken, nu de boodschap ook kon worden overgebracht met de foto die uiteindelijk voor het portret van eiseres in de plaats is gesteld.

Schending van de AVG en schadevergoeding

De kantonrechter is van oordeel dat Schiphol ook de AVG heeft geschonden, een rechtsinstrument dat steeds vaker naast het portretrecht wordt ingeroepen. Zonder in te gaan op de vraag of een portret kwalificeert als 'persoonsgegeven' -- welke vraag bevestigend moet worden beantwoord -- is de kantonrechter van oordeel dat Schiphol persoonsgegevens van eiseres heeft verwerkt. Naast haar portret waren immers ook haar beroep en naamplaatje zichtbaar.

Schiphol heeft de regels uit de AVG niet nageleefd, alleen al nu een deugdelijke verwerkingsgrondslag ontbrak. Schiphol heeft geen gerechtvaardigd belang aannemelijk gemaakt voor gebruik van de foto; als gezegd had Schiphol net zo goed een andere foto kunnen kiezen voor haar promotieartikel.

Uiteindelijk kent de kantonrechter eiseres een schadevergoeding toe, maar niet de €23.000 waarop zij had gehoopt. Overeenkomstig de bedragen die in vergelijkbare gevallen worden toegewezen, acht de kantonrechter een schadevergoeding van €1.500 passend.